'Sterrenstof.
Honderd jaar mythologie
in de Ned. Architectuur',
Auke v.d. Woud,
2008
'Onverstoorbare
stromen'
('Des fleuves impassibles',
1997), Alain van Crugten.
Roermond
in de
(architectuur)
lectuur.
Nogmaals
het grafmonument
in de
Munsterkerk
Boekbespreking
'Sterrenstof. Honderd jaar mythologie in de Ned. Architectuur', Auke v.d. Woud, 2008
Dit in okt. 2008 verschenen spraakmakend boekje van hoogleraar architectuur Auke van der Woud
wordt in de pers aangekondigd/aangeprezen met de volgende inleidende tekst:
“Al honderd jaar wordt beweerd dat H.P. Berlage en P.J.H. Cuypers respectievelijk de vader en de
grootvader van de moderne Nederlandse architectuur zijn. Auke van der Woud analyseerde hoe
hun reputaties ontstonden, en hoe die steeds weer werden bevestigd. Uit zijn eerder onderzoek
(Waarheid en Karakter, 1997) was gebleken dat Berlage en Cuypers rond 1895 door een kleine
luidruchtige aanhang tot de leiders van de architectuur werden benoemd. Sterrenstof laat zien dat
die gehypte beeldvorming in de twintigste eeuw continu kritiekloos werd herhaald. De gevolgen zijn
groot geweest. Nederland heeft (uniek in de westerse wereld) in de twintigste eeuw een zeer
onvolledig, verwrongen en negatief beeld van de negentiende-eeuwse architectuur gehad en de
focus op Berlage en Cuypers heeft van de Nederlandse architectuurgeschiedenis een bizar sprookje
gemaakt. Sterrenstof is behalve een scherpe kritiek op de geschiedschrijving daarom ook een
pleidooi voor een andere architectuurgeschiedenis. Daarin worden de eigenschappen van de
moderniteit al in de negentiende eeuw aangewezen. Cuypers en Berlage krijgen dan een andere
positie: van twee architecten die met de rug naar de toekomst stonden.”
'Onverstoorbare stromen' ('Des fleuves impassibles', 1997), Alain van Crugten.
Ik kreeg dit boek vorig jaar voor mijn verjaardag. Titel noch schrijver zeiden me iets, maar ik las het
in één ruk uit. Enkele recensies verhalen er aldus over:
“Debuutroman van een hoogleraar slavistiek in Brussel. Het verhaal speelt zich af in Roermond en
omgeving, in een klein-seminarie te Sart-le-Duc (Rolduc?) en op het einde in Brussel, in de jaren
1897-1914. Gerard van Melick, geboren in 1878 te Sint-Odiliënberg, groeit op in een gezin met een zeer
autoritaire vader, die alleen oog heeft voor zijn eigen belangen en doeleinden. De familie verhuist naar
Roermond. Gerard studeert op het klein-seminarie. De paters daar zijn autoritair en huichelachtig. In de
loop van het romangebeuren verliest Gerard zijn r.k.-geloof. Hij maakt kennis met een vrouw, die een hoer
blijkt te zijn. En hij loopt het meisje mis dat van hem houdt. Hij vlucht uiteindelijk naar België en trouwt
daar. Het boek is vlot geschreven, maar is nogal wijdlopig. De typeringen zijn zwart-wit. De historische
achtergrond is interessant. Het boek behoort tot de betere lectuur.”(Biblion recensie, J.G.W. Gielen.)
Of, zoals Joris Vermeulen het stelt in Trouw dd. 24 april 1998: “De onverstoorbare stromen uit de titel,
ontleend aan een gedicht van Rimbaud, (hebben) in het boek een tastbare vorm gekregen als de Roer, die
zowel door St. Odiliënberg als Roermond stroomt, en de Maas, waarin de Roer uitmondt. De rivier staat
voor geluk, standvastigheid, inzicht: de hoofdpersoon Gerard van Melick, vist als onbevangen jochie
kreeftjes in de Roer, of dobbert met de wulpse Julia op het water en beseft dat het priesterschap niet zijn
roeping is”.
Roermond in de (architectuur) lectuur.
Roermond figureert tamelijk prominent in literatuur over kunsthistorie en architectuur, niet in de
laatste plaats te danken aan Cuypers en Nicolas en hun ateliers en navolgers. Zeker de afgelopen
twintig jaar is er een reeks van studies en dissertaties verschenen met veel aandacht voor neogotiek,
19e eeuwse architectuur in het algemeen, kunstnijverheid en monumentenzorg.
Nogmaals het grafmonument in de Munsterkerk
Recent zijn er twee studies verschenen over het mausoleum in de Munsterkerk, te weten:
Het grafmonument van Gelre: het praalgraf Gerard II van Gelre en Margaretha van Brabant
in de Munsterkerk te Roermond en de jongste restauratie ervan, van D. Schulz en B. van
Bommel uit 2007; en Het praalgraf van Gerard van Gelre en Margaretha van Brabant in de
Munsterkerk te Roermond van H. Tummers, A. Truyen en G. Venner in 2008.[ 1]
Is het op zichzelf al opmerkelijk dat vlak na elkaar twee studies uitkomen die minutieus de
restauratie van een zelfde object volgen, je zou verwachten dat in het tweede werk uit 2008
verwezen zou worden naar het eerste uit 2007; dat gebeurt evenwel niet, enkel bedekt of indicatief.
de Roermondse Kartuis
Dit jaar zijn er rond dit thema twee boekwerken verschenen, De Martelaren van Roermond, en de
catalogus inzake de gelijknamige tentoonstelling Het geheim van de stilte.